Eenzaamheid doorbreken is lastig maar niet onmogelijk

Eenzaamheid doorbreken is niet eenvoudig. Het begint en eindigt namelijk bij een gevoel van een individu, een mens. Eenzaamheid is geen eenvoudig gespreksonderwerp. Het is makkelijker om te vragen of iemand je kan helpen om de boodschappen binnen te zetten dan te vragen of ze even tijd hebben voor een gesprekje. Zeggen dat je moe bent of het druk hebt, is meer geaccepteerd dan zeggen dat je je eenzaam voelt. Mensen die eenzaam zijn, denken daardoor soms dat het hun eigen schuld is en schamen zich daarvoor: ‘er zal wel iets mis met mij zijn’. Ze denken dat ze de enige zijn die kampen met deze gevoelens. ‘Verhalen uit de praktijk’ van Patiëntenfederatie Nederland biedt een inkijkje in deze kant van eenzaamheid. Daarnaast is eenzaamheid lastig te doorbreken omdat er verschillende soorten bestaan die om verschillende aanpakken vragen:
• Dit programma richt zich primair op het voorkomen en bestrijden van sociale eenzaamheid. Dit is eenzaamheid die ontstaat bij het ontbreken van contacten met mensen waarmee je iets gemeenschappelijks deelt, zoals vrienden, collega’s of buren. Het ligt niet altijd aan de hoeveelheid mensen die er om iemand heen staan. Het zit veel meer in de gelijkwaardigheid van het contact. Dit kan lastiger worden, bijvoorbeeld als iemand chronisch ziek of beperkt wordt of het geheugen afneemt waardoor de bezoekjes die er zijn niet meer worden opgeslagen. Maatwerk is hier van belang.
• Eenzaamheid kan ook samenhangen met het ontbreken van zingeving (wat voeg ik nog toe aan de mensen en contacten om mij heen?) genaamd existentiële eenzaamheid. Dit programma richt zich ook hier op. Er zijn veel voorbeelden dat ouderen die actief zijn en van betekenis kunnen zijn voor anderen, zich minder eenzaam voelen. Dit is niet met één activiteit op te lossen, maar vraagt om goed luisteren en kijken naar wat iemand zelf nog wil en kan doen.
• Een andere vorm van eenzaamheid is emotionele eenzaamheid. Dit is wanneer iemand een hechte, intieme band mist, iemand om gevoelens mee te delen, bijvoorbeeld na het overlijden van een levenspartner. Deze vorm van eenzaamheid is misschien het moeilijkst te doorbreken en vraagt een fijnmazige aanpak, waar het programma ook op inzet. Een activiteit waar je verwacht wordt ‘gezellig’ te zijn, kan soms het gevoel van leegte en gemis versterken. Dit is waar stabiele contacten en soms ook professioneel handelen nodig zijn.

Iemands eenzaamheid doorbreken, gebeurt heel dicht bij de persoon zelf. We richten dit programma daarom op het mobiliseren van de samenleving om in de eigen omgeving verschil te maken. Soms kan net die ene vraag of die ene toevallige ontmoeting hét verschil maken. Daarmee hebben we over een paar jaar de eenzaamheid nog niet verbannen, maar zijn er wel veel ouderen die zich minder eenzaam voelen.